واژه نجم در قرآن 

 نجم در قرآن

در قرآن کلمه نجم آمده است و اشاره به اجرام نورانی در آسمان می باشد ولی در اینکه استعمال این کلمه اشاره به سیاره است و یا ستاره، نیاز به بررسی معنای لغوی، موارد استعمال آن و همچنین شناخت برخی واقعیتهای علمی دارد.

اما در مورد معنای لغوی نجم:

راغب در مفردات در مورد  معنای” نجم”  می‌گوید: نجم در اصل به معنای ستاره است و گاه به معنای گیاه بدون ساقه می‌آید. اساساً این واژه در اصل به معنای طلوع است و اگر به گیاه بدون ساقه “نجم” می‌گویند؛ بدان جهت است که از زمین سر بر‌می‌آورند و به همین دلیل به انواع گیاهان کوچک و خزنده؛ مانند بوته کدو، خیار، خربزه “نجم” می‌گویند و اگر به ستاره “نجم” گفته می‌شود، نیز به دلیل طلوع آن است.. خلاصه اینکه اصل نجم به معنی طلوع و بروز است چنانچه : «نَجَمَ الْقَرْنُ وَ النَّباتُ» یعنی شاخ و علف روئید و ظاهر شد

اما در مورد موارد استعمال کلمه نجم:

1-از برخی آیات قرآن بدست می آید که نجم دارای حرکت است و آنهم حرکت در مدار انتقالی خود، آیه وَ النَّجْمِ إِذا هَوى»( الرحمن، 6) قسم به ستاره ای که در آسمان سقوط می کند،و آیه 46 سوره طور  وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ وَ إِدْبارَ النُّجُومِ» که می گوید “و در زمان پشت کردن نجوم خداوند را تسبیح کنید که اشاره به حرکت آن در مدار خود دارد. با توجه به اینکه سیاره ها حرکتشان مشهود است، نجوم بر سیاره ها نیز قابل تطبیق است.

2- از برخی آیات قرآن بدست می آید که برخی از نجمها در آسمان خودشان و یا با نورشان شکافنده هستند و آیه «والنَّجْمُ الثَّاقِبُ. (الطارق 3 )قسم به ستاره ای که شکافنده است، به چنین مطلبی دلالت دارد. نور ستاره ها شکافنده فضا است و از آسمان به ما می رسد

3- در برخی از آیات آمده است که نجم برای خداوند سجده می کند که به معنای تسلیم بودن نجم به قوانین طبیعی است. آیه 6 سوره الرحمن “وَ النَّجمُ وَ الشَّجَرُ يَسجُدانِ ” “نجم و شجر سجده می کنند” اشاره به به این مطلب دارد.

4- برخی از آیات بیان می کنند که ستارگان هر کدام جایگاهی در آسمان دارند، جایگاهی که از درگیری دو نیروی گرانش و گریز از مرکز بوجود می آید. آیه «فَلا أُقْسِمُ بِمَواقِعِ النُّجُومِ»،( واقعه، 75 )« “قسم می خورم به جایگاه نجوم” اشاره به چنین مطلبی دارند. هم سیاره و ستاره در آسمان دارای جایگاه و مدار می باشد.

5-از آیه «فَنَظَرَ نَظْرَةً فىِ النُّجُوم.(صافات»، 88) “و زمانیکه ابراهیم به آسمان نگاه کرد” که در ادامه تصمیم به کاری می گیرد، متوجه می شویم که فرهنگ جامعه در زمان ابراهیم این بوده است که حرکت و جایگاه نجوم در آسمان تاثیر در وقایع زمینی داشته است.

6- از آیه 97 انعام «وَ هُوَ الَّذی جَعَلَ لَکُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِها فی‏ ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ»،او کسی است که برای شما نجوم را قرار داد تا بوسیله آن(در زمین) در تاریکیهای خشکی و دریا راه خود را پیدا کنید( انعام، 97) فهمیده می شود که نجوم بر ستاره های با جایگاه ثابت قابل تطبیق است، همانگونه که ستاره قطبی در آسمان ثابت است و بوسیله آن می توان شمال و جنوب را پیدا کرد.

7- از آیه فَإِذَا النُّجُومُ طُمِسَتْ (مرسلات»، 8؛) وقتی که ستارگان همه محو شوند «وَ إِذَا النُّجُومُ انْکَدَرَتْ»،( تکویر، 2.) “زمانیکه نجوم تاریکی را می پذیرند” که هر دو مربوط به زمان قیامت است، بدست می آید که در زمان قیامت نجوم نورشان را از دست می دهند و به کلی محو و نابود می شوند و تبدیل به نوع دیگری از خلقت می گردند.

4-همینگونه در برخی از آیات شمس، قمر و نجوم کنار یکدیگر آمده است و گفته شده است که این اجرام به امر خدا در تسخیر انسان هستند، سه نوع پدیده نجومی در آسمان که نجوم نیز اعم از سیاره و ستاره می باشد«الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومَ مُسَخَّراتٍ بِأَمْرِهِ»، اعراف، 54؛ «خورشید و ماه و ستارگان [نیز] مسخّر فرمان اویند» « وَ سَخَّرَ لَکُمُ اللَّیْلَ وَ النَّهارَ وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومُ مُسَخَّراتٌ بِأَمْرِهِ»، نحل، 12 “و او شب و روز و خورشید و ماه را برای شما مسخّر گردانید و ستارگان [نیز] به فرمان او مسخّرند»؛ «أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ یَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِی السَّماواتِ وَ مَنْ فِی الْأَرْضِ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ وَ النُّجُومُ»، حج، 18؛«آیا ندیدی که هر که در آسمان‌ها و هر که در زمین است و [نیز] خورشید و ماه و ستارگان برای خدا سجده می‌کنند؟» از این قسم می باشند. بنابراین با توجه به موارد استعمال نجم و نجوم در قرآن ،  نمی توان به راحتی گفت که نجم و نجوم فقط بر ستاره صدق می کند و بلکه ممکن است که بر اعم از سیاره و ستاره اطلاق شود.